AHŞAP MALZEMENİN DOĞAL YOLLARLA KORUNMASI

[Sevgi]

AHŞAP MALZEMENİN KORUNMASI

Süreyya Pınarel Cülcüloğlu'na teşekkür ederiz.

Koruyucularda olması gereken özellikler:

* Mantar ve böcekleri öldürücü olmalı: her iki gruba da etkili olan tek madde azdır.
* Ahşaba uygulanan koruyucular lifler tarafından emilmeli, yağmur ile yıkanmamalı, buharlaşma ile kaybolmamalı; bir başka deyişle etkisi sürekli olmalıdır. Koruyucunun ömrüne etki eden faktörler sızdırma (kusma), buharlaşma, kimyasal ve biyolojik bozulmadır.
* Ahşaba yaygın ve derin olarak nüfuz etmeli
* Sıcak uygulamalarda özelliklerini kaybetmemeli
* Ahşap yapıştırıcıları kullanmak mümkün olmalı
* Ahşabı ayrıştırmamalı, boyutsal değişime neden olmamalı, dayanıklılığını azaltmamalı, metal tesbit elemanlarını paslandırmamalı, tutkal ve boya kabul etmeli ve onlara zarar vermemeli, kısaca fiziksel ve mekanik özelliklerini bozmamalı
* Ahşabın tutuşma yeteneğini arttırmamalı, azaltmalı
* Diğer kimyasal maddelere karşı ahşabı korumalı
* Kokusuz olmalı
* İnsanlarla diğer bitki ve hayvanlara zarar vermemeli. Çoğu bir ölçüde zararlıdır.



Çeşitli koruma sistemleri

Bezir yağı
Kuruyan ve bir tabaka oluşturan geleneksel yüzey koruyucu yağların en tanınmışı, bezir yağı adıyla bilinen ve Linum usitatissium’ dan elde edilen keten tohumu yağıdır. Kaynatılmamışına İngiliz beziri, kaynatılmış olanına da Osmanlı beziri denir.

İngiliz beziri / ham bezir yağı
Keten tohumları preste ezilerek yağı alınır, işlem soğuk olarak yapılırsa iyi kalite yağ elde edilir, ancak verim düşük olur. Isıtılarak yapılan yağ çıkarma işleminde ise verim daha yüksektir. Elde edilen yağ rafine edilerek saydamlaştırılır. İngiliz beziri ile yağlı boya, vernik, cam macunu ve boya macunu yapılır.

Osmanlı beziri / pişmiş bezir yağı
Ham bezir yağının, kurutucu maddeler (sikatif) katılarak 100 °C’ ye kadar ısıtılmasıyla elde edilir. Geleneksel yöntemde ise metal oksitlerle % 2 - 5 oranında karıştırılıp 150 ºC’ de pişirilir. İşlem, metal oksitler eriyinceye kadar sürer. Metal oksitler ve kurutucular yağın kuruma süresini kısaltır. Kurşun oksidin kurutması alttan üste doğru olur ve tam bir kuruma sağlanır, ancak beziri sarartır. Kobalt oksit, beziri üstten alta doğru kurutur ve bu nedenle alt tabakanın oksijen alması zorlaşır, kuruma süresi artar. Mangan oksit ise hem alttan hem üstten kuruyarak çabuk ve tam bir kuruma sağlar.

Astar
Kurşun beyazı ( kurşun üstübeç ) veya kırmızısı ( minyum/kurşun oksit ) bezir yağında çözülerek hazırlanır. Ardından beyaz yağlı boya sürülür. Kuruyunca pomza taşıyla taşlanır. Son renk beyaz değilse, ikinci kat beyaz olur.

Aşı boyası
Doğal olarak elde edilen bir toprak boya olup sarıdan koyu kırmızıya kadar değişen renkleri olabilir. Osmanlı döneminde yaygın kullanılan bir boya cinsi olmuştur. İçinde değişik miktarlarda demir hidroksit, alüminyum hidroksit ve silis vardır. Sarı aşı boyası 250 ºC’ a kadar ısıtılırsa rengi kırmızıya döner. Örtücülüğü fazla değildir, güneşte solmaz, asitlere tepki vermez, dış etkenlere dayanıklıdır.
Suda erir, yağda çözünür. Ahşap evlerin tahta kaplamalarını korumak ve renklendirmek için kullanılmıştır. Halk ucuz olduğu için su veya tutkallı suda eritilen aşı boyasını tercih etmiş; daha özenli iş isteyenler ise aşı boyasını beziryağına katarak kullanmıştır. Bugünkü uygulamalarda aşı boyası bulunamadığından, kırmızı demir oksit, Osmanlı beziri, doğal neft ( çam terebentini ) ve kurşun üstübeç ( kurşun beyazı ) ile hazırlanmak tadır.


Kırmızı sulu boya
Ortaçağdan beri kullanılan bu geleneksel boya ahşabın çürümesine ve güneşten çatlamasına engel olur. İsveçli kimyacı J.Sahlberkg’in 1740 tarihli tarifine göre kırmızı sulu boyanın hazırlanması; Su, çavdar unu, kırmızı veya sarı demir oksit, bakır veya demir sülfür, bazen biraz bezir yağı ve sabun da katılarak kaynatılır.

Bir bilgi:

Süleyman Demirel Üniversitesi (SDÜ) Orman Fakültesi ile Türk İş Adamları Platformunun (TİAP) iş birliğiyle, ahşap yüzeylerin uzun süre doğal renklerini koruyabilmesini ve kalitelerini yitirmemesini sağlayacak bitkisel koruyucu sıvı madde üretildi.

SDÜ Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Turgut Şahin, yaptığı açıklamada, tahtaların kalitesinin uzun süre korunması amacıyla gerek yurt içinden gerekse yurt dışından gelen projeler eşliğinde deneyler yaptıklarını, bu doğrultuda Türk İş Adamları Platformu Genel Koordinatörü Hakan Başlık tarafından da bir proje sunulduğunu belirtti.

Projede, güneş ışınlarına maruz kalmış tahtaların doğal görünümlerinin bozulduğu, bunun önlenmesi amacıyla sıvı madde üretildiğini ifade eden Şahin, TİAP tarafından geliştirilen proje kapsamında, kestane ve kiraz odunu üzerine yapılan ön çalışmalarda, ultraviyole ışınlarının etkisi altında bırakılmış odunların, yüzey renk özelliklerinin belli oranlarda korunduğunun ve parlaklık, renk solması gibi kalite düşmesinin belli derecelerde azaldığının anlaşıldığını söyledi.

TİAP Genel Koordinatörü Hakan Başlık da nanoteknoloji uygulayarak böyle bir üretim yaptıklarını kaydetti.

Sıvı olarak tüketilen ürünün tamamen bitkisel olduğunu, kesinlikle sentetik bileşeni bulunmadığını ifade eden Başlık, ''Bu madde, arabalarınızın cilalama ve boya koruma özelliğini de taşıyor. Kullanılan yüzeylerde su tutmadığı için leke bırakmıyor, toz tutmuyor. Buzlanmayı ve kireçlenmeyi önlüyor ve gideriyor'' dedi.